Jesteś tutaj: Home » Kultura » Literatura » Antagonizm i pojednanie w środowiskach wielokulturowych 

Antagonizm i pojednanie w środowiskach wielokulturowych

 

 

 

 

Praca zbiorowa: Antagonizm i pojednanie w środowiskach wielokulturowych

Pod redakcją Jacka Kurczewskiego, Aleksandry Herman

wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2011

ISBN 978-83-7453-091-0

 

Informacja: seria Idee i społeczeństwo, format 140×225 mm, 536 stron, oprawa broszurowa ze skrzydełkami

Cena: 49 zł

 

 

Pojednanie – to jedno z kluczowych wyzwań, przed którymi stoi nie tylko Europa, ale ludzkość. Za tym słowem kryją się dziesiątki milionów ofiar, ludzi zamordowanych, ludzi, którzy zginęli w walce, rannych, ograbionych, zgwałconych, wygnanych. Pamięć o krzywdach wchodzi w konflikt z potrzebami i chęcią współpracy z innymi. Bez takiej współpracy nie można budować przyszłości. W naszej części Europy czystki etniczne podczas drugiej wojny światowej i po jej zakończeniu, a następnie totalitarna cenzura wraz z propagandą oficjalnej przyjaźni między budującymi socjalizm narodami – doprowadziły do pozornego wygaszenia różnych antagonizmów. Książka zawiera wyniki badań przeprowadzonych przez międzynarodowy zespół kierowany przez Jacka Kurczewskiego z Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego w latach 2010–2012 w wybranych rejonach wielokulturowych, takich jak Śląsk Cieszyński, Śląsk Opolski, dawne Inflanty Polskie, czyli wschodnia Łotwa, Ziemia Lwowska i Siedmiogród. W badaniach terenowych w wybranych miejscowościach ustalono aktualny stan stosunków między mieszkańcami różnych wyznań i różnych narodowości. Ciągle jest część ludzi niewidzących szans na pojednanie i dobre stosunki ze swymi sąsiadami z mniejszości czy z narodami, które były historycznie sąsiadami w ramach wspólnot politycznych. Część badaczy podjęła zagadnienia bardziej ogólne – historyczne doświadczenia Kościołów w ich działaniu na rzecz pojednania w tej części Europy, nauczanie i praktyka pojednawcza bł. Jana Pawła II, znaczenie rytuałów masakry i rytuałów pojednania, efekty prawnych regulacji dotyczących rekompensat za wynikłe z przesiedleń straty i metodologię antropologii i socjologii pojednania, której próbę stanowi właśnie ta książka. /prof. dr hab. Marcin Król/

 

Fragment: O Drohobyczu, odkrywanej wielokulturowości i niewypowiedzianym pojednaniu 

 

Drohobycz wraz z innymi miastami ziemi lwowskiej należy do swoistej kategorii miast przechodnich. Na zachód od Alzacji i Lotaryngii nie ma miast przechodnich, takich, w których w XX wieku nastąpiła gwałtowna zmiana ludności w wyniku totalitaryzmu, nacjonalizmu i wojny. Na północy Europy takimi miastami są Wyborg, Kaliningrad, Wilnius, Gdańsk czy Szczecin, a na południu, idąc przez Bałkany, dochodzimy do Rijeki, Salonik, Izmiru, a nawet Aleksandrii (Ilbert, Yannakakis, Hassoun 1997).

Kształtowanie się prawie zupełnie nowej społeczności wielkomiejskiej w starym mieście jest procesem nieznanym na Zachodzie. W Polsce powojennej był to temat numer jeden, dopóki oficjalna propaganda go nie zamuliła we frazeologii patriotyczno-socjalistycznej. Mówiło się o „Ziemiach Odzyskanych”, ale nie wolno było mówić o „Ziemiach Utraconych”. Tymczasem polską specyfiką było przesiedlenie mas ludności etnicznie polskiej z terenów wschodnich przekazanych Radzieckiej Ukrainie, Białorusi i Litwie na tereny, z których dotychczasowa ludność niemiecka albo uciekła, albo została w większości wysiedlona.

Według spisu z 1931 roku na 32 tysiące mieszkańców Drohobycza 8,1 tysiąca (25%) stanowili grekokatolicy, 10,6 tysiąca (33%) – katolicy rzymscy, a 12,9 tysiąca (40%) – wyznawcy judaizmu. Jeśli wyznanie – jak to się zwykle robi – potraktować jako statystyczny przynajmniej wskaźnik narodowości, to w mieście najwięcej było Żydów, na drugim miejscu byli Polacy, na trzecim, ale niewiele mniej liczni – Ukraińcy. Statystyki językowe – bardziej wątpliwe – wskazują na 58% wymieniających na pierwszym miejscu posługiwanie się mową polską, 25% jidysz, a 16% ukraińskim czy rusińskim, jak wtedy mówiono (Tymoszenko 2009: 153). Określenie, że było tych środowisk etnicznych mniej więcej po jednej trzeciej, wydaje się bardziej dokładne niż przeliczenie statystyki wyznaniowej na narodową. Oznacza to, że Drohobycz, w większym stopniu nawet niż Lwów, gdzie prawdopodobnie odsetek ludności ukraińskiej był znacznie niższy, był miastem trzech kultur – żydowskiej, polsko-rzymskokatolickiej i ukraińsko-grekokatolickiej.

Zmiany narodowościowe rozpoczęły się podczas okupacji radzieckiej w latach 1939–1941, kiedy to zaczęto deportować rodziny polskie na wschód ZSRR i ściągać na to miejsce politycznie zaufany element ze wschodu. Okupacja niemiecka w latach 1941–1944 oznaczała przede wszystkim eksterminację ludności żydowskiej. Powrót władzy radzieckiej w 1944 roku zbiegł się z rozpoczęciem planowej i masowej wymiany ludności polskiej z terenów przedwojennej Polski, które przeszły do ZSRR, na ludność ukraińską zza nowej granicy polsko-radzieckiej. Te wydarzenia doprowadziły do całkowitej zmiany charakteru etnicznego miasta.

 

Spis treści:

 

Jacek Kurczewski i Aleksandra Herman

Wstęp 5

 

Aleksandra Herman

Pojednanie w praktyce życia codziennego i jego uwarunkowania w społecznościach dwuwyznaniowych. Studium porównawcze 19

 

Halina Rusek, Andrzej Kasperek, Józef Szymeczek

Z dziejów antagonizmu i pojednania polsko-czeskiego oraz katolicko-ewangelickiego na Śląsku Cieszyńskim. Studium socjologiczne na przykładzie Cieszyna i Czeskiego Cieszyna 89

 

Henryk Czech

„Opolski cud pojednania” – rola mitu w sprawowaniu władzy i uprawianiu polityki regionalnej 145

 

Jacek Kurczewski , Dariusz Wojakowski we współpracy z Sofią Dyak i Wierą Meniok

O Drohobyczu, odkrywanej wielokulturowości i niewypowiedzianym pojednaniu 177

 

Władysław Wołkow, Jacek Kurczewski

Polacy, Łotysze i Rosjanie dzisiejszego Daugavpils: zagadnienie historycznego pojednania 215

 

Adriana Mica

Pojednanie przez kozła ofiarnego – przestrzeń publiczna i piłka nożna w Kluż-Napoka w Rumunii 271

 

Małgorzata Fuszara

Pojednanie bez konfliktu? Rekompensaty za mienie zabużańskie 313

 

Aneta Gawkowska

Pontyfikat i pojednanie Jana Pawła II 353

 

Joanna Kurczewska

Alternatywna nota metodologiczna: społeczność lokalna w nowej antropologii Michaela Herzfelda 391

 

Jacek Kurczewski

Zakończenie. Antagonizm i pojednanie w środowiskach wielokulturowych 409

 

Przypisy 475

Bibliografia 502

Summary 528

---