Jesteś tutaj: Home » Kultura » Sztuka » Henryk Stażewski -z cyklu artyści polscy 

Henryk Stażewski -z cyklu artyści polscy












Henryk Stażewski (ur. 9 stycznia 1894 w Warszawie, zm. 10 czerwca 1988 w Warszawie), polski malarz związany z kierunkami awangardowymi, przedstawiciel konstruktywizmu. W swojej twórczości poświęcił się abstrakcji geometrycznej. Wraz z m.in. Edwardem Krasińskim i Tadeuszem Kantorem był współtwórcą warszawskiej Galerii "Foksal"

Jednym z jego uczniów był Roman Orłow. Studia artystyczne odbył w latach 1913-1919 w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych w pracowni Stanisława Lentza. Związał się z pierwszym polskim ugrupowaniem awangardowym założonym w 1917, nazwanym EKSPRESJONIŚCI POLSCY, zaś w 1919 przemianowanym na FORMIŚCI. Zadebiutował w 1920, pokazując swe prace wraz z formistami w warszawskim Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych. Od 1923 projektował wnętrza i dekoracje teatralne. Swe awangardowe prace prezentował w Salonie Automobilowym firmy Laurin i Klement w Warszawie. 

Począwszy od 1924 wielokrotnie przebywał w Paryżu, gdzie nawiązał bliskie kontakty z Pietem Mondrianem i Michelem Seuphorem. Swą działalnością artystyczną i teoretyczno-publicystyczną wniósł istotny wkład w dzieje światowej awangardy. Należał do ukonstytuowanych w Paryżu międzynarodowych ugrupowań Cercle et Carre (od 1929) oraz Abstraction-Creation (od 1931). Od 1926 reprezentował polską sztukę za granicą w ramach ekspozycji organizowanych przez Towarzystwo Szerzenia Sztuki Polskiej wśród Obcych. W 1928 wykonał projekty okładki dla pisma "MUBA" redagowanego w Paryżu przez litewskiego poetę Juozasa Tysliavę. W 1929, również w Paryżu, podjął współpracę z Janem Brzękowskim i Wandą Chodasiewicz-Grabowską przy wydawaniu pisma "L'Art Contemporain - Sztuka Współczesna". Brał udział w wielu międzynarodowych wystawach, m.in. w I Międzynarodowej Wystawie Architektury Nowoczesnej (Warszawa, 1926), Wystawie Sztuki Teatralnej (Paryż, 1926), Machine Age Exposition (Nowy Jork, 1927) oraz Konstruktivisten (Bazylea, 1937). W 1932 prezentował swą twórczość wraz z grupą Nowa Generacja we lwowskim Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych i łódzkim oddziale Instytutu Propagandy Sztuki, zaś w 1935 przyłączył się do wystawy Grupy Krakowskiej w Krakowie.

Był członkiem-założycielem GRUPY KUBISTÓW, KONSTRUKTYWISTÓW I SUPREMATYSTÓW "BLOK" (1924-1926) oraz ugrupowań, które rozszerzyły założenia programowe BLOKU - PRAESENS (1926-29) i a.r. (1929-1936); zajmował się też redagowaniem czasopism "Blok" i "Praesens".

W drugiej połowie lat 50. artysta wprowadził do swego języka plastycznego nowy element - relief, który wyparł na niemal dwadzieścia lat media czysto malarskie. Początkowo dominowały reliefy o luźnej strukturze, zbudowane z elementów nawiązujących do form organicznych o szorstkich powierzchniach i żywej kolorystyce (Relief, ok. 1955). Dla lat 60. znamienne były reliefy pokryte "rastrem drukarskim", który aktywizował ich powierzchnie dzięki efektom optycznej wibracji. W pracach z początków dekady pojawiła się też fascynacja bielą, która była przejawem rozważań artysty nad neutralnością formy "samej w sobie" i nad jej zależnością od kontekstu kompozycyjnego. Badanie nieskończonej liczby konfiguracji, w jakich mogą - potencjalnie - być ułożone ruchome, "beczułkowate" elementy, odpowiadało konfrontacji pojęć "porządku" i "przypadku", oznaczało kreowanie sytuacji możliwej, lecz jeszcze nie zaistniałej (Relief szary i biały 9, 1964). Równolegle do "okresu białego" Stażewski podjął próby penetracji przestrzeni w serii miedzianych reliefów z lat 1964-67.

W latach 80. barwa współtworzyła dynamiczną grę geometrycznych elementów. Intensywna, jednorodna, niekiedy świecąca płaszczyzna koloru pojawiała się także na pomalowanych przez Stażewskiego pantoflach i naszyjnikach traktowanych jako swoisty żart. Prócz malarstwa sztalugowego artysta uprawiał malarstwo ścienne, zajmował się grafiką użytkową i typografią, wykonywał projekty wnętrz, scenografii, plakatów i ceramiki. Od około 1974 utrwalał swe poglądy na temat sztuki i filozofii w aforystycznych tekstach. W 1980 zainicjował wymianę dzieł między polskimi i amerykańskimi artystami dla uczczenia 50. rocznicy utworzenia Międzynarodowej Kolekcji Sztuki Nowoczesnej w Łodzi.

 Prace Stażewskiego znajdują się we wszystkich liczących się zbiorach muzealnych w Polsce oraz w wielu prestiżowych kolekcjach światowych, m.in. w Museum of Modern Art w Nowym Jorku, Tate Gallery w Londynie, Kröller – Müller Museum w Otterlo, Guggenheim Museum w Nowym Jorku, jak również w najbardziej znaczących kolekcjach prywatnych, m.in. w kolekcji Denis René. Warto dodać, że właśnie w paryskiej Galerie Denis René w 1958 roku odbyła się wielka wystawa zatytułowanaPrecurseurs de l'art abstrait en Pologne, na której obrazy Stażewskiego pokazano razem z pracami Kazimierza Malewicza, Katarzyny Kobro, Władysława Strzemińskiego i Henryka Berlewiego.

Henryk Stażewski określany mianem klasyka nowoczesności czy apostoła awangardy, uchodzi bez wątpienia za najwybitniejszego i najbardziej konsekwentnego przedstawiciela abstrakcji geometrycznej w sztuce polskiej.




















---